Mô hình và vũ khí — Học biểu đồ

Khi đã thấy hình dạng và giá đã vượt đường, hãy dùng vũ khí trong trò chơi để xem thêm một lần nữa cú phá vỡ đó có lý do nào khác đi kèm không. Bài này dùng biểu đồ thật để xem cách xác nhận bằng khối lượng của cây nến phá vỡ (khối lượng và đường trung bình khối lượng), vũ khí mô hình nến ở chỗ phá vỡ và đường trung bình động, cùng cách định chỗ thoát ra trước khi vào lệnh. Bài này cũng xem một ví dụ sai, giá đã vượt rõ đường nhưng sụp vì không có khối lượng ủng hộ, và thứ tự tìm mô hình trong một trận đấu. Đây là bài cuối cùng.

Thêm lý do cho hình dạng

Các hình dạng ở bài 1–6 là những đường bạn vẽ bằng mắt. Cùng nhìn một biểu đồ mà mỗi người vẽ đường hơi khác nhau, và phá vỡ giả, kiểu vượt qua đường rồi quay lại, cũng thường gặp. Vì vậy khi thấy hình dạng và giá vượt qua đường, hãy xem thêm một lần nữa có lý do nào khác đi kèm không.

Bài này xem ba lý do như vậy: khối lượng của cây nến phá vỡ, hình dạng nến ở chỗ phá vỡ, và đường trung bình động. Cả ba đều có thể đặt lên biểu đồ như vũ khí trong trò chơi. Xác nhận không phải là lời hứa rằng bạn đúng. Hãy dùng nó để thêm lý do vào lệnh, và để định chỗ thoát ra khi nhận định sai.

Khối lượng của cây nến phá vỡ

Khối lượng của cây nến phá vỡ được xem bằng hai vũ khí cơ bản ở bài cơ bản 4 "Khối lượng và đường TB khối lượng". Khi cột khối lượng vượt hẳn lên trên đường trung bình khối lượng, đó là cây nến có giao dịch dồn vào nhiều hơn thường lệ.

Nếu giao dịch dồn vào cây nến phá đường, ta hiểu là nhiều người đã mua bán ở mức giá đó và cùng tham gia vào cú phá vỡ. Nếu giá chỉ vượt qua đường trong khi khối lượng vẫn như thường lệ hoặc thấp hơn, hãy xem đó là cú phá vỡ ít lực và tiếp tục theo dõi.

Khối lượng không cho biết hướng. Khi phá xuống mà khối lượng dồn vào thì ý nghĩa cũng như vậy, như biểu đồ bên dưới. Hãy dùng khối lượng để xem "cú phá vỡ có lực không", còn đi về phía nào thì xem giá có đóng cửa bên ngoài đường hay không.

Kéo ngang biểu đồ bằng ngón tay hoặc chuột để di chuyển, dùng hai ngón tay để phóng to. Với bàn phím, bấm vào biểu đồ rồi dùng ←/→ để di chuyển và +/− để phóng to, thu nhỏ.

Biểu đồ dùng TradingView Lightweight Charts™

100 nến ngày của một cổ phiếu. Sau khi giảm qua vài nhịp, từ khoảng nến thứ 50 giá dao động trong một chiếc hộp hẹp. Trong hộp, cột khối lượng phần lớn ở gần hoặc dưới đường trung bình. Cây nến ngay trước nến thứ 80 trong phiên đã lên trên hộp rồi đóng cửa gần đường trên, nhưng nến thứ 80 mở cửa thấp hơn hẳn đáy hộp và đóng cửa còn thấp hơn. Khối lượng của cây nến này gấp hơn sáu lần trung bình hai mươi cây nến trước đó, và cây nến tiếp theo, một nến giảm dài gần như không có bóng, giảm tiếp với khối lượng gấp hơn mười hai lần. Sau đó giá không quay lại được gần hộp nữa.

Trò chơi không có bán khống, nên cú phá xuống được dùng để quyết định "đang giữ thì bán" và "không mua mới".

Hình dạng nến ở chỗ phá vỡ

Vũ khí mô hình nến tìm các hình dạng từ một đến ba cây nến và hiện dấu đánh dấu. Các hình dạng này nhỏ nên dấu hiện khắp nơi trên biểu đồ: ngay trong biểu đồ hai đáy bên dưới, những nến tăng dài gần như không có bóng cũng xuất hiện ở nhiều chỗ ngoài chỗ phá vỡ. Vì vậy một dấu riêng lẻ chưa phải là lý do; chỉ tính những dấu hiện ở đúng chỗ mà mô hình chỉ tới.

Có hai chỗ như vậy. Một là chính cây nến phá vỡ, hai là đáy hoặc đỉnh cuối cùng trước khi phá vỡ. Dấu hiện ở đáy cuối cùng thì giá vẫn còn trong đường, nên đó là "lý do để chờ"; xác nhận là việc đóng cửa bên ngoài đường.

Đây là những vũ khí mô hình nến đáng xem ở các chỗ như vậy. Hình dạng chi tiết và tiêu chí nhận diện của trò chơi có ở từng trang trong từ điển chỉ báo.

Bullish Marubozu — Nến tăng thân dài, gần như không có bóng. Nếu cây nến phá lên có hình dạng này, ta hiểu là phía mua đã đẩy giá suốt cả cây nến.
Bearish Marubozu — Nến giảm thân dài, gần như không có bóng. Nếu cây nến phá xuống hoặc cây nến sau đó có hình dạng này, ta hiểu là phía bán đã dồn ép.
Mô hình nhấn chìm tăng — Ở cuối một đà giảm, nến tăng có thân bao trùm trọn thân của nến giảm trước đó. Hãy xem ở đáy cuối cùng của mô hình đáy.
Mô hình Sao Mai — Ba cây nến nối tiếp: một nến giảm dài, một nến thân nhỏ và một nến tăng dài. Hãy xem ở đáy cuối cùng của mô hình đáy.
Mô hình nhấn chìm giảm — Ở cuối một đà tăng, nến giảm có thân bao trùm trọn thân của nến tăng trước đó. Hãy xem ở đỉnh cuối cùng của mô hình đỉnh.
Mô hình Sao Hôm — Ba cây nến nối tiếp: một nến tăng dài, một nến thân nhỏ và một nến giảm dài. Hãy xem ở đỉnh cuối cùng của mô hình đỉnh.

Đường trung bình động

Đường trung bình động (bài cơ bản 3 "Đường trung bình động") cho thấy xu hướng đang về phía nào. Nếu cây nến phá lên nằm trên một đường trung bình đang đi lên, xu hướng và cú phá vỡ cùng một phía. Nếu đường trung bình đang đi xuống mà chỉ có giá vượt qua đường, đó là cú phá vỡ ngược xu hướng, nên hãy chờ thêm xác nhận khác.

Đường trung bình là trung bình của giá đã qua nên đi theo sau. Sau một cây nến phá vỡ tăng mạnh, khoảng cách giữa giá và đường trung bình giãn ra, và giá quay về phía đường trung bình cũng là chuyện thường. Hãy dùng đường trung bình để xem "cú phá vỡ có đi ngược xu hướng không", và đừng mua bán mỗi lần giá vượt qua lại đường này.

Biểu đồ dưới đây là ví dụ mà ở cây nến phá vỡ, khối lượng, hình dạng nến và đường trung bình động cùng thêm lý do. Nếu chỉ nhìn đường viền cổ thì đó là một cú phá vỡ chưa rõ ràng.

Biểu đồ dùng TradingView Lightweight Charts™

Cổ phiếu này tạo hai đáy cùng độ cao ở nến thứ 62 và nến thứ 76 (mô hình hai đáy ở bài 3). Phía bên trái biểu đồ có những cây nến thấp hơn, nhưng hình dạng đang xem là hai đáy này. Cây nến ở đáy thứ hai là nến tăng không có bóng dưới, tăng mạnh từ giá mở cửa, nhưng khối lượng thấp và vẫn còn ở dưới đường viền cổ một khoảng xa. Sau đó, cây nến ngay trước nến thứ 80 và nến thứ 80 liên tiếp tăng thành những nến tăng dài gần như không có bóng, và nến thứ 80 đóng cửa trên đường viền cổ. Giá đóng cửa chỉ ngay trên đường viền cổ nên nếu chỉ nhìn đường thì chưa rõ ràng, nhưng khối lượng của cây nến này gấp hơn bốn lần trung bình hai mươi cây nến trước đó, và giá ở cao hơn hẳn đường trung bình động 20 nến đang đi lên. Sau đó có hai cây nến đóng cửa ngay dưới đường viền cổ, nhưng không cây nào đóng cửa dưới giá thấp của cây nến phá vỡ, và giá còn tăng thêm một thời gian, lên cao hơn hẳn cây nến phá vỡ. Gần cuối, giá đã xuống lại gần đường viền cổ.

Định trước chỗ thoát ra

Dù đã đủ xác nhận, cú phá vỡ vẫn có thể sai. Vì vậy trước khi mua, hãy định trước chỗ mà bạn sẽ xem là "cú phá vỡ này đã sai". Dùng đường nào thì đã nói ở các bài trước cho từng hình dạng: đóng cửa dưới đường viền cổ, đóng cửa dưới điểm thấp nhất của lá cờ, v.v.

Đường là một dải, nên ngay sau khi phá vỡ, việc giá vào sát bên trong đường một, hai cây nến là chuyện thường. Ở biểu đồ hai đáy phía trên, sau khi phá vỡ giá cũng hai lần đóng cửa ngay dưới đường viền cổ. Nếu dùng nguyên điểm thoát ở bài 3 (đóng cửa lại dưới đường viền cổ), ở biểu đồ này bạn đã thoát ra với khoản lỗ nhỏ ngay ở cây nến kế tiếp sau cú phá vỡ và lỡ mất đà tăng phía sau.

Một cách khác là đặt điểm thoát ở việc đóng cửa dưới đầu bên kia của cây nến phá vỡ: nếu phá lên thì là giá thấp của cây nến đó. Ở biểu đồ hai đáy phía trên, cây nến cuối cùng trong phiên có xuống tới độ cao đó, nhưng đến cuối không có cây nến nào đóng cửa dưới mức này. Điểm này chịu được những dao động gần đường và giúp bạn giữ lâu hơn, nhưng cây nến phá vỡ càng dài thì điểm này càng xa, và khi sai thì lỗ càng lớn.

Không có cách nào được định sẵn là đúng, và điểm thoát cũng không nhất thiết chỉ có một. Chọn cách nào là tùy vào khẩu vị rủi ro của bạn. Nếu với bạn giữ lỗ nhỏ là ưu tiên hàng đầu, hãy dùng việc đóng cửa dưới đường viền cổ: thoát sớm nên lỗ nhỏ, đổi lại hay lỡ những cú phá vỡ đúng. Nếu bạn chịu được dao động để nhắm tới biến động lớn, hãy dùng việc đóng cửa dưới giá thấp của cây nến phá vỡ: giữ được lâu hơn, đổi lại khi sai thì mất nhiều hơn. Điều quan trọng là quyết định trước khi vào lệnh rằng trận này bạn sẽ dùng cách nào.

Ví dụ sai: phá vỡ không có khối lượng

Phá đường không phải lúc nào cũng có nghĩa là xu hướng tiếp diễn. Ở biểu đồ dưới đây, giá đã vượt rõ đường trên của một lá cờ tăng, nhưng khối lượng không ủng hộ. Ngược lại với biểu đồ hai đáy phía trên, nơi cú phá vỡ chưa rõ ràng nếu chỉ nhìn đường.

Biểu đồ dùng TradingView Lightweight Charts™

Từ khoảng nến thứ 62, cổ phiếu này tăng dốc chỉ trong vài cây nến, và trong lúc cán cờ hình thành, khối lượng vọt lên gấp hàng chục đến hàng trăm lần các cây nến trước đó. Sau đó giá nghỉ khoảng mười cây nến, hơi đi xuống trong một dải hẹp (cờ tăng ở bài 4). Nến thứ 80 đóng cửa rõ ràng trên đường trên của dải, nhưng khối lượng của cây nến này chưa bằng một nửa đường trung bình khối lượng, xấp xỉ trung bình của các cây nến trong lá cờ, và trong lá cờ có bốn cây nến có khối lượng lớn hơn nó. Cây nến tiếp theo trụ được trên đường trên, nhưng cây nến sau đó giảm mạnh trong một ngày và đóng cửa quay lại trong lá cờ, dưới giá thấp của cây nến phá vỡ. Sau đó giá không vượt lại được giá cao của cây nến phá vỡ, và gần cuối đã bị đẩy xuống gần điểm thấp nhất của lá cờ.

Vì sao sai

Khối lượng không ủng hộ. Ở biểu đồ này, đường trung bình khối lượng đã bị khối lượng lớn của cán cờ kéo lên cao. Dù bỏ qua điều đó và so với các cây nến trong lá cờ, khối lượng của cây nến phá vỡ cũng chỉ xấp xỉ trung bình của lá cờ, và có bốn cây nến lớn hơn. Không thể nói là giao dịch đã dồn vào cây nến phá vỡ.
Dù thoát ra ở điểm đã định, khoản lỗ cũng không hề nhỏ. Nếu đặt điểm thoát ở việc đóng cửa dưới giá thấp của cây nến phá vỡ, bạn đã thoát ra hai cây nến sau, lỗ ít hơn một chút so với giữ đến cuối. Với điểm thoát ở bài 4 (đóng cửa dưới điểm thấp nhất của lá cờ), bạn đã không thoát ra được cho đến cuối, và giá nằm quanh điểm đó. Điểm thoát chỉ định chỗ khoản lỗ dừng lại, chứ không xóa được khoản lỗ.
Điều đã có thể giúp tránh khoản lỗ này là bước kiểm tra trước khi vào lệnh. Nếu đã chờ khi thấy khối lượng không tăng, thì những cây nến về sau đóng cửa lại trên độ cao của đường trên khi kéo dài cũng có khối lượng không vượt hẳn đường trung bình, nên chỗ để vào lệnh đã không hề đến.

Tìm mô hình trong một trận đấu

Khi trận đấu bắt đầu, bạn xem 60 cây nến đầu tiên trong 5 giây, sau đó các nến chạy từng cây một. Đây là thứ tự áp dụng những gì đã xem ở bài 1–7 trong một trận.

Tìm hình dạng lớn trong 60 cây nến xem trước — Hãy nhìn hình dạng lớn thay vì từng cây nến. Gần cuối, xem có hình dạng nào ở bài 1–6 đang hình thành không, như các đáy hoặc đỉnh cùng độ cao, một tam giác hẹp dần, một chiếc hộp, hay một nhịp nghỉ sau biến động lớn, và vẽ sẵn trong đầu những đường có ý nghĩa nếu bị phá (đường viền cổ, đường trên và đường dưới). Nếu không có hình dạng rõ ràng thì đừng cố tìm.
Kiểm tra cú phá vỡ khi các nến chạy — Khi các nến chạy, hãy chờ giá đóng cửa bên ngoài đường đó. Vượt qua chốc lát trong phiên thì không tính là phá vỡ. Đóng cửa ngay sát đường thì vẫn còn trong dải và chưa rõ ràng; lúc này vũ khí ở bước tiếp theo sẽ giúp ích.
Xác nhận bằng vũ khí — Xem khối lượng của cây nến phá vỡ có vượt hẳn đường trung bình khối lượng không, giá đang ở phía nào của đường trung bình động, và ở chỗ phá vỡ có dấu mô hình nến hiện lên không. Không cần cả ba đều khớp, nhưng nếu không có cái nào thì hãy chọn đứng ngoài theo dõi thay vì vào lệnh.
Định trước chỗ thoát ra — Trước khi mua, hãy định sẽ thoát ở đâu: điểm thoát đã xem ở bài về hình dạng đó, hoặc đầu bên kia của cây nến phá vỡ. Nếu chưa định được thì vẫn chưa phải lúc mua.

Điều bạn thấy	Cách ứng phó thường gặp
Khối lượng của cây nến phá lên vượt hẳn đường trung bình khối lượng	Xem như cú phá vỡ có lực và là điểm mua. Định trước điểm thoát.
Giá đã vượt đường nhưng khối lượng thấp hơn đường trung bình khối lượng	Chưa mua ngay mà theo dõi. Xem các cây nến tiếp theo có trụ được bên ngoài đường không, và khối lượng có tăng lên không.
Khối lượng dồn vào khi giá phá xuống	Nếu đang giữ hàng, xem đó là điểm bán. Không mua mới.
Ở đáy cuối cùng hiện dấu như mô hình nhấn chìm hay mô hình Sao Mai	Vẫn còn trước cú phá vỡ. Chỉ dùng làm lý do để chờ xem giá có vượt đường không. Nếu muốn vào sớm, hãy đặt việc đóng cửa dưới đáy đó làm điểm thoát.
Giá phá lên trong khi đang ở dưới một đường trung bình động đang đi xuống	Xem đó là cú phá vỡ ngược xu hướng. Đừng vội cho đến khi có thêm xác nhận khác.

Những trường hợp mô hình thường sai

Phá vỡ không có khối lượng: cú phá vỡ chỉ vượt đường mà giao dịch không tăng có khi quay lại vào trong đường, như ví dụ sai ở trên. Hãy chờ đến khi khối lượng tăng, hoặc không vào lệnh.
Đường trung bình khối lượng sau khối lượng lớn: nếu ngay trước đó có những cây nến khối lượng tăng vọt, đường trung bình đã bị kéo lên cao. Ví dụ sai ở trên là như vậy. Đừng chỉ so với đường trung bình, hãy so với toàn bộ các cây nến trong lá cờ (đoạn nghỉ). Nếu chỉ nhìn hai, ba cây nến ngay trước đó thì ngay cả ví dụ sai ở trên cũng trông như giao dịch đã tăng.
Phá vỡ giả: cây nến vượt qua trong phiên nhưng đóng cửa bên trong đường thì không tính là phá vỡ (bài 1). Hãy chờ giá đóng cửa.
Cây nến nhảy qua điểm thoát đã định: như cây nến phá vỡ trong biểu đồ hộp phía trên, có những cây nến mở cửa thấp hơn hẳn cây nến trước. Khi đó bạn sẽ thoát ra ở giá thấp hơn điểm đã định. Những cây nến như vậy thường đến từ tin tức bên ngoài biểu đồ và không thể biết trước từ hình dạng.
Ép hình dạng cho khớp: nếu định trước hình dạng mình muốn thấy rồi vẽ đường cho khớp, chỗ nào cũng sẽ thấy mô hình. Nếu các nến xem trước không có hình dạng rõ ràng, trận đó cứ theo xu hướng bằng vũ khí cơ bản cũng được (bài cơ bản 6).
Nhiều xác nhận vẫn có thể sai: dù khối lượng, hình dạng nến và đường trung bình động đều khớp, chúng cũng không dự đoán được giá sau này. Xác nhận chỉ thêm lý do để vào lệnh; hãy luôn định riêng điểm thoát.
Số lần giao dịch: một trận được giao dịch tối đa 10 lần (mua tính một lần, bán tính một lần). Chỉ chọn những cú phá vỡ đã đủ xác nhận cũng giúp tiết kiệm lượt.

Khóa nâng cao đến đây là hết. Hãy tự mình thử thứ tự này trong vài trận: tìm hình dạng, chờ phá vỡ, xác nhận bằng vũ khí, và định trước chỗ thoát ra. Công dụng của từng vũ khí có ở từ điển chỉ báo.